مقدمه
یادگیری حرکتی یکی از مهمترین مباحث علمی تربیتبدنی است که فرآیند کسب، بهبود و تثبیت مهارتهای ورزشی را بررسی میکند. دانشآموزان دبیرستانی در سنی قرار دارند که سرعت یادگیری آنها بالاست، اما برای بهبود مهارتهای ورزشی نیاز به آموزش صحیح، تمرین هدفمند و شرایط مناسب دارند. در این مقاله اصول علمی یادگیری حرکتی و نحوه کاربرد آن هنگام آموزش مهارتها در مدارس بررسی میشود.
۱. مراحل یادگیری حرکتی
طبق نظریه فیتس و پوزنر یادگیری حرکتی سه مرحله دارد:
۱. مرحله شناختی
در این مرحله دانشآموز اطلاعات اولیه درباره حرکت را دریافت میکند. فرد معمولاً اشتباهات زیاد دارد و نیازمند توضیح، نمایش و بازخورد مربی است.
در مدرسه باید تمرینات ساده، تکراری و همراه با توضیح واضح ارائه شود.
۲. مرحله تداعی یا ارتباطی
در این مرحله فرد حرکت را بهتر میفهمد و اشتباهاتش کمتر میشود. دانشآموز بهتدریج قادر است حرکت را روانتر اجرا کند.
در این مرحله باید تمرینات با شدت و پیچیدگی متوسط طراحی شود.
۳. مرحله خودکار
مهارت بهصورت ناخودآگاه اجرا میشود. سرعت و دقت بالا میرود و دانشآموز میتواند در شرایط مسابقهای نیز حرکت را بهدرستی انجام دهد.
در این مرحله باید تمرینات شبیه مسابقه طراحی شود.
۲. بازخورد (Feedback) در یادگیری مهارتها
بازخورد، اطلاعاتی است که دانشآموز درباره عملکرد خود دریافت میکند. دو نوع اصلی بازخورد وجود دارد:
الف) بازخورد درونی
از حسهای حرکتی و بینایی حاصل میشود.
مثلاً هنگام زدن سرویس والیبال، فرد میفهمد توپ را درست ضربه زده یا خیر.
ب) بازخورد بیرونی
مربی، داور یا حتی فیلمبرداری میتواند بازخورد بیرونی ارائه دهد.
در مدارس این نوع بازخورد باید دقیق، فوری و کوتاه باشد تا دانشآموز آن را بهتر درک کند.
۳. تمرین و تکرار؛ قلب یادگیری مهارتها
تمرین نقش اساسی در یادگیری دارد. برای اینکه دانشآموز مهارتی را بهتر یاد بگیرد باید چند نوع تمرین داشته باشد:
تمرین ثابت (برای مهارتهای ساده مانند لیلی)
تمرین متغیر (برای مهارتهایی مثل پاسدادن در فوتبال در شرایط متفاوت)
تمرین تصادفی (برای پیشرفتهکردن مهارتها)
دانشآموزان دبیرستانی در تمرینات متنوع عملکرد بسیار بهتری دارند، چون توانایی پردازش ذهنی و انعطاف حرکتی آنها رو به رشد است.
۴. نقش تمرکز در مهارتآموزی
بدون تمرکز اجرای صحیح مهارت ممکن نیست. مربی باید عواملی مثل شلوغی محیط، استرس و سروصدا را مدیریت کند. تمریناتی مانند نگاهکردن به هدف، نفسکشی عمیق و تعیین نشانههای تمرکز به دانشآموزان کمک زیادی میکند.
۵. انتقال یادگیری
وقتی یادگیری یک مهارت باعث بهبود اجرای مهارت دیگر شود، انتقال رخ میدهد.
مثلاً یادگیری بسکتبال باعث بهبود هماهنگی چشم و دست در والیبال میشود.
مربیان باید از این پدیده برای آموزش سریعتر دانشآموزان استفاده کنند.
نتیجهگیری
یادگیری مهارتها فرآیندی علمی است. با استفاده درست از مراحل یادگیری، بازخورد، تمرین و تمرکز، معلمان میتوانند عملکرد ورزشی دانشآموزان را به بهترین سطح برسانند.